IN BLIJDE VERBIJSTERING

Cirkelzang – Kristiaan Van Ingelgem

Jaarringen – Maarten Van Ingelgem

A Ceremony of Carols – Benjamin Britten

Praktisch

Bezetting:

Vrouwenkoor (12 zangeressen), harp (Jutta Troch), vertelster (Lieve M.H. Jansen)

Duur:

70’ zonder pauze

Ruimte-licht-klank:

Geen specifieke vereisten, de zangers staan in een halve cirkel rond de harp. Voor de vertelster: mooie stoel , draadloze microfoon.

Thema - periode:

Het kerstverhaal – het mysterie van dood en geboorte, het kalenderjaar, de levenscyclus. Geschikt als kerstconcert, maar kan ook op elk tijdstip van het jaar gezongen worden.

Taal:

Nederlands – oud Engels

Subsidie

 Subsidie van de Vlaamse Gemeenschap mogelijk bij Podium: http://www.aanbodpodium.be/aanbod?oper=details&program=25724

De Basis: A ceremony of Carols van Benjamin Britten

“In Blijde Verbijstering” zag het licht in 2013, honderd jaar na de geboorte van Benjamin Britten, misschien wel de grootste vocale componist van de 20ste eeuw. Een van zijn beroemdste en wereldwijd gezongen koorcomposities is “A Ceremony of Carols” voor vrouwenkoor en harp. Dit meesterwerk ligt aan de basis van het ontstaan van dit project.  Ter gelegenheid van dit jubileumjaar ontstond de gedachte om aan twee Vlaamse componisten te vragen of zij elk een stuk wilden schrijven als hommage aan deze grote voorganger, met de intentie om deze werken op hetzelfde concert en met dezelfde bezetting te zingen als waarop Brittens “A Ceremony of Carols” wordt uitgevoerd. Daarbij werd hen gevraagd om te proberen de geest van Brittens muziek toe te laten in hun muziek, om die eenvoud, die heldere, blije toon en die argeloze vitaliteit die “A Ceremony of Carols” kenmerkt als inspiratiebron te nemen, zonder hun eigen stijl te verloochenen.

Op welke tekst(en) en in welke taal zouden zij aan de slag gaan? Benjamin Britten heeft zich voor zijn kerstcantate geïnspireerd op oud-Engelse, middeleeuwse teksten. Daarin wordt het kerstverhaal vanuit een christelijke geloofsovertuiging verteld. Dit religieuze kerstverhaal voedt al eeuwenlang het Europese koorrepertoire, van het eenvoudigste kerstlied tot het meest grandioze oratorium. Vóór onze tijdrekening werd de jaarwende ook al met feest en ritueel gevierd. In deze wat men nu heidense riten noemt, werden geboorte, groei en vergankelijkheid, licht en duisternis, dood die het nieuwe leven inluidt, en het eigen, mysterieuze leven van de natuur in zijn eeuwige seizoencyclus, met zang en dans beleefd.

Het libretto: In blijde verbijstering – Annie Van Keymeulen

Liever dan het kindje-Jezusverhaal nog maar eens uit te beelden, werd gekozen om wat aan dat verhaal voorafging te laten uitschrijven. Voor die taak werd de Vlaamse schrijfster Annie Van Keymeulen aangezocht. Deze veronachtzaamde ‘grande dame’ van de Vlaamse literatuur heeft prachtige romans op haar naam. Mijn Peepee, Het leeuwerikshuis, De man die uit de lucht viel, Rosa’s huis, Bas en Fleurs de Flandre zijn stuk voor stuk uit het leven gegrepen. Schrijnende menselijke kronieken die ons in wondermooi proza en rake dialogen aangrijpen. Voor AQUARIUS schreef ze een nieuwe vertelling die ze de intrigerende titel “In Blijde Verbijstering” meegaf. Met dit vuurwerk in de titel bespeelt de auteur de uitersten van het leven: het ongrijpbare mysterie van dood en geboorte, verlies en vreugde, blijdschap en verbijstering, volheid en leegte waaraan mens en natuur onontkoombaar onderworpen zijn. Met archetypische personages als Moeder Aarde, de Jonge Moeder, de Oude Moeder, het Kind, verbeeldt Annie Van Keymeulen de oerkrachten die het leven eeuwig gestalte geven. Figuren als Bloemenluister en de luchtgeesten Fusi en Sahi moeten het bovennatuurlijke, het bijgelovige en het mythische aspect in het menselijk bestaan gestalte geven.

Annie Van Keymeulen :

“Ik heb er een jaarring van gemaakt, waarin licht en duister, natuurgegevens, de hoofdgegevens zijn, conceptie, bloei, sterfelijkheid en de emoties die dat oproepen een belangrijke rol spelen. Dat kan nog veel mooiere muziek dan woorden opleveren. De aarde is essentieel en culmineert in het krachtige schreeuwen van de baby, wat tegelijk verbijsterend en hoopgevend is.”

Kristiaan en Maarten Van IngelgemDe muziek : Jaarringen – Maarten Van Ingelgem

Eens deze mooie, rijke en poëtische tekst klaar was, werd duidelijk dat hij zo zou gecomponeerd worden. Veel, zo niet alle Vlaamse componisten aarzelen om de eigen taal te gebruiken omwille van de (internationale) verspreidingshandicap. Ondanks alle begrip hiervoor zal de luisteraar van “In Blijde Verbijstering” de aangename voldoening smaken dat Vlaamse componisten op een tekst in eigen taal sprankelende, eigentijdse muziek kunnen schrijven. Waardoor het vooroordeel dat Nederlands minder goed klinkt en/of regionaal aandoet bij deze ontkracht is.

Dat Maarten Van Ingelgem (°1976) door AQUARIUS als eerste werd aangezocht voor deze uitdaging heeft twee evidente redenen: allereerst is hij als bas vast koorlid van dit kamerkoor en aldus met dit ensemble vergroeid, maar – belangrijker – een jonge componist die nationaal en internationaal volop erkenning krijgt, waar de Prijs voor nieuwe muziek van de Provincie Oost-Vlaanderen , de Gouden Klaproos (Sabam) en de European Award for choral composer 2012, het bewijs van zijn.

Het is een doorlopende compositie geworden, een cantate van bijna 40 minuten, waarin veel plaats is ingeruimd voor heerlijke soli, die alle personages uit Annie Van Keymeulens verhaal vocaal gestalte geven. Indachtig de opdracht, heeft Maarten Van Ingelgem het aangedurfd om een toonspraak te hanteren die met eenvoudige, maar tezelfdertijd geraffineerde middelen de toehoorder onmiddellijk bekoort. Deze muziek stroomt als helder water, tintelt en verfrist, laaft het oor met zeer herkenbare, zeer vanzelfsprekende muzikale metaforen. Cruciaal is de beslissing van de componist om een gesproken rol te integreren, een vertelster die nu eens mysterieus, dan weer wijs de luisteraar door het eeuwige en eeuwenoude gebeuren loodst.

Jaarringen”  is niet geschreven om door en voor specialisten gebracht te worden. Annie Van Keymeulens poëtische bravoure en Van Ingelgems universele en klassieke muzikale keuzes garanderen dat deze cantate door een breed publiek begrepen en gesmaakt kan worden.

De Prelude: Cirkelzang – Kristiaan Van Ingelgem

“In Blijde Verbijstering”  opent met  een compositie ‘Cirkelzang’ van Kristiaan Van Ingelgem, vader van Maarten. Kristiaan Van Ingelgem heeft faam verworven als organist, met een bijzonder talent als improvisator. Hij is tevens stadsbeiaardier in Aalst. Zijn bescheiden opuslijst bevat nogal wat vocale muziek, waarbij de uitmuntende arrangementen van volksliederen in het oog springen.

“Cirkelzang” is een sprookjesachtige prelude op “Jaarringen”. Het begin der tijden. “Vele levens zijn door mij gelopen, voor ik een stem kreeg en een lied om te zingen”. Het trage, mysterieuze groeien van het onbestemde leven waaruit oneindig veel later de mens te voorschijn komt. “Mij riep het ijsvogelwijfje” besluit deze prelude. Daar zal “Jaarringen” bij aanvangen

Wat voor Jaarringen geldt is nog meer van toepassing op deze Cirkelzang: de muzikale middelen zijn gereduceerd tot de essentie. De eenvoud is geen armoede maar uitdaging. De heldere melodische motieven stromen in een evidente ritmische bedding. De feeërieke beelden steken in een warm jasje van akkoorden die argeloze, lieve zanglijnen dragen. Het mysterieuze wordt met naïeve schoonheid bezongen. Ook hier solisten die – gedragen door de harp en / of ondersteunend koor – vol bekoring de geheimzinnige vertelling met quasi volkse sereniteit overleveren. Deze “Cirkelzang” klinkt zo open en opgeruimd als veel van Brittens beste koormuziek en zal naast “A Ceremony of Carols” niet uit maar in de toon vallen.

“Cirkelzang” en “Jaarringen” zijn ook te beluistern op de cd 'Kristiaan en Maarten Van Ingelgem -  In blijde verbijstering'

   
© ALLROUNDER